CUỘC ĐỜI CÓ... HAI MẶT PHẢI

Chỉ mất 5 giây để bà Nguyễn Thị Kim Chi, có tên Chăm là Maymoulna - người phụ nữ dân tộc thiểu số duy nhất lọt vào top 100 doanh nhân VN tiêu biểu năm 2006 với tư cách Chủ nhiệm HTX thêu may Kim Chi ở TP. Long Xuyên (An Giang) - giúp tôi hiểu được phương pháp "thêu mũi chữ thập hai mặt phải". Nhưng tác giả của nó mất tới 5 năm nghiên cứu và hơn 50 năm trải nghiệm trong cuộc đời - một cuộc đời không chấp nhận mặt trái!

Bà Kim Chi dạy thêu miễn phí cho 
hơn 3.000 phụ nữ trong 17 năm . 

Ngồi trong căn phòng truyền thống treo đầy bằng khen, huy chương, kỷ niệm chương... của một cơ sở sản xuất nhỏ bé nằm trên đường Lê Lai, TP. Long Xuyên, nhưng có sản phẩm hiện diện ở nhiều nước Châu Âu, bà Kim Chi giải thích: "Khi thêu một tấm rèm cửa, ta sẽ có hai mặt phải, trái. Nếu treo mặt phải quay ra đường thì trong nhà nhìn ra sẽ xấu. Trên thế giới, người ta rất thích sản phẩm thêu mũi chữ thập, nghĩa là mũi kim tạo thành những ô nhỏ có đường chéo giao nhau, nhưng mặt trái của vải lại là đường thẳng. Sáng tạo của tôi là giúp cho mặt trái cũng có đường chéo giống như mặt phải, cả hai mặt của sản phẩm đều đẹp".

Rồi tác giả của phương pháp vừa được Cục Sở hữu trí tuệ VN cấp bằng độc quyền sáng chế vào ngày 9.10.2006 cầm bút vẽ đường đi của mũi kim trên giấy. Hoá ra, giải pháp thật đơn giản, đến mức có thể nghĩ đến việc lập trình để tổ chức thêu máy.

Song, Chủ nhiệm HTX thêu may Kim Chi nhấn mạnh: "Thêu máy càng nhiều thì sản phẩm thêu tay càng quý. Tiềm năng xuất khẩu của chúng tôi rất lớn. Hiện phương pháp "thêu mũi chữ thập hai mặt phải" áp dụng trên 5 loại sản phẩm mang thương hiệu "KimChi Embroidery" là rèm cửa, khăn tay, thiệp mừng, khăn choàng, tranh thêu đang giúp 70 công nhân tập trung và hơn 1.000 thợ thêu gia công có việc làm ổn định với mức thu nhập bình quân 900.000 đồng/tháng nhờ đạt tổng doanh thu gần 3,2 tỉ đồng/năm".

Sinh năm 1951 trong một gia đình người Chăm theo đạo Hồi, cuộc đời Kim Chi - Maymoulna có thể nói là một chuỗi phấn đấu không ngừng nghỉ để vượt lên số phận. Đầu tiên là vượt lên số phận "cấm cung" nhờ tư tưởng cấp tiến của ông nội - một người Singapore sang VN định cư tại làng Chăm Châu Giang huyện Phú Tân.

"Ngay từ thời Pháp thuộc, ông tôi đã có quan niệm con gái "cấm cung" không thể nào tiến bộ, không thể nào giúp chồng, dạy con nên quyết ý dời nhà từ Châu Giang về Long Xuyên. Nhờ vậy mà tôi được đi học, được phát triển như người bình thường. Mãi đến năm 1975, con gái Chăm mới được cách mạng giải phóng ra khỏi sự ràng buột của tập tục".

Ròng rã 17 năm, bà đã lặng lẽ dạy thêu miễn phí cho hơn 3.000 phụ nữ, chủ yếu là phụ nữ thuộc dân tộc mình.

Tuy thoát số phận "cấm cung", nhưng cô gái Chăm ấy vẫn phải chiến đấu cật lực với cái nghèo mới lấy được mảnh bằng cử nhân kinh tế và lần lượt kéo đàn em 8 đứa nối bước theo mình: "Ba tôi tập con cái tính tự lực từ nhỏ nên giao cho mỗi đứa con làm chủ một con cừu. Sau giờ học, anh chị em chúng tôi thay nhau chăn cừu. Trong trường, tôi có biệt danh là "cô bé chăn cừu". Tốt nghiệp tú tài 2, tôi ghi danh vào khoa Luật - Kinh tế, Viện Đại học Cần Thơ theo chế độ miễn hiện diện. Suốt năm thứ nhất không thấy mặt thầy cô, chỉ mượn tập của chị bạn chép lại để học.

Lên năm thứ hai, tôi đậu, chị bạn rớt nên dù nghèo cũng phải xuống Cần Thơ. May sao tôi được cấp học bổng, được một chân bán sách tại "Đại học thư quán", ngoài ra còn lãnh hàng về thêu, lãnh đóng bìa giáo trình vào ban đêm nên tự lực hoàn toàn.

Ra trường năm 1973, tôi lên Sài Gòn làm kế toán cho Ngân hàng VN Thương Tín, lãnh lương mỗi tháng tương đương 2,7 lượng vàng, nhưng không giữ cho mình 1 phân vàng nào mà gửi hết về Long Xuyên nuôi em ăn học. Nhà có 10 anh chị em. Anh hai đã mất, còn tôi thứ ba. Trong 8 đứa em, có 1 thạc sĩ, 4 đại học, 3 cao đẳng".

Và hiện giờ là "cuộc chiến" thứ ba: Gầy dựng nghề thêu và đưa sản phẩm thêu An Giang bước ra thế giới. Lập gia đình năm 34 tuổi, nhưng hạnh phúc không được bền lâu, Kim Chi phải một mình nuôi con và tham gia hoạt động xã hội bằng nghề thêu đam mê từ bé: "Thời bao cấp, lương trưởng phòng kế toán của Liên hiệp xã tỉnh không đủ nuôi con, tôi phải liên tục làm thêm ban đêm. Hết may quần áo trẻ em gửi bán, lại đứng lớp dạy thêu (do cơ quan tổ chức), thậm chí xin đi làm trong thời gian được nghỉ hộ sản để được lãnh thêm lương".

Ấy vậy mà bà vẫn vượt lên số phận: Con gái sắp tốt nghiệp cao đẳng hội hoạ và lấy bằng cử nhân quản trị kinh doanh, còn bản thân vừa nhận thêm danh hiệu "Bông hồng vàng" dành cho nữ doanh nhân VN tiêu biểu năm 2007.

Với bà Kim Chi - Maymoulna, cuộc đời có tới hai...mặt phải.

15.7.2007

LÊ VŨ TUẤN